. Ф. Щ. Щикматов, М. А. Якубов, Д. П. Айтбаев
Ф. Щ. Щикматов, М. А. Якубов, Д. П. Айтбаев

Ф. Щ. Щикматов, М. А. Якубов, Д. П. Айтбаев

Ю=орида келтирилган J3 нинг =иймати =уйидагича ани=ланади:

6. Сув омборида лой=а о=изи=ларнинг тыпланишини Г.И.Шамов усули билан щисоблаш:

а) Сув омборининг лой=а о=изи=лар тыпланиши мумкин былган чегара щажмини щисоблаш:

Wч = W0 – Wд = 300 × 10 6 -21,42 × 10 6 = 278,6 × 10 6 м 3 ;

б) сув омборидан фойдаланишнинг биринчи йилида унда тыпланган лой=а о=изи=лар щажмини щисоблаш:

в) нисбатни щисоблаш:

Кейинги щисоблашлар =уйидаги 4.1-жадвалда амалга оширилади.

1- W2[1- ] Wt, 10 6 м 3 SWt, 10 6 м 3 Stйил

7. бо\ланиш графигини чизиш. Ушбу графикни чизишда 4.1-жадвал маълумотларидан фойдаланилади. Намуна 10-расмда келтирилган.

III. Бажарилган ишнинг тащлили.

Ушбу амалий маш\улотда сув омборларининг лой=а о=изи=лар билан тылиш муддатини щисоблаб чи=дик. Берилган катталиклар ёрдамида дарё ызанининг сув си\имини ани=ладик. Энг асосийси бо\ланиш графигини чиздик. Тащлилда графикни чизишдан ма=сад щам ёритилиши лозим.

9-мавзу

Тупро= ызанли йирик каналларнинг гидравлик элементларини щисоблаш

Каналлар =уйидаги ма=садларда =урилади:

3. Сув таъминоти;

4. Сув транспорти ва бош=а ма=садларда.

Каналлар вазифасига щамда дарёдан сув олиш ми=дорига =араб, турли ылчамларда =урилади. Ылчамларига бо\ли= щолда В.С.Алтунин каналларни тырт синфга былади (9.1-жадвал).

Каналларнинг В.С.Алтунин быйича таснифи

Синфлар Q, м 3 /с Канал типи Вазифаси Фойдаланиш даври IV синф 800 Жуда йирик Су\ориш, сув таъминоти, сув транспорти, энергетика йил давомида

Биринчи синф каналлар жуда йирик щисобланиб, уларда сув сарфи 800 м 3 /с дан катта былади. Улар су\ориш, яъни ирригация, сув таъминоти, сув транспорти, гидроэнергетика ва бош=а ма=садларда =урилади.

Иккинчи синф каналларда сув сарфи 350-800 м 3 /с орали=да ызгаради.

Учинчи синфдаги каналларга ыртача катталикдаги каналлар мансуб былиб, уларда сув сарфи 35-350 м 3 /с орали=даги =ийматларда кузатилади.

Нищоят, тыртинчи синфга сув сарфи 35 м 3 /с дан кичик былган каналлар киритилади.

Йирик каналлар ызани аксарият щолларда тупро=-грунтли былади. Чунки, уларнинг ызанини мустащкамлаш (бетонлаш) жуда =имматга тушади. Бундай каналларни гидравлик щисоблашга оид масалалар икки гурущга былинади.

I гурущ масалаларда каналнинг =уйидаги асосий гидравлик элементлари ани=ланади: сув сарфи (Q), сувнинг о=иш тезлиги (J), чу=урлиги (h) кенглиги (в), нишаблиги (i), каналнинг сув сарфи характеристикаси (К).

II гурущ масалаларда каналларни салбий ызан жараёнларидан са=лашга имкон берадиган гидравлик элементлар-нишаблик (i), максимал сув сарфи (Qmax) ани=ланади.

Ыз навбатида I гурущдаги масалалар 4 турга былинади.

Масалаларни трапеция шаклидаги кындаланг =ир=имли канал учун кырайлик.

Белгилашлар:

в-каналнинг ызан туби быйича кенглиги;

В-каналнинг сув юзаси быйича кенглиги;

n-ызан туби \адир-будирлигини характерлайдиган коэффициент;

Q-каналдаги сув сарфи;

J-каналда сувнинг о=иш тезлиги;

i-ызан туби нишаблиги;

К-каналнинг сув сарфи характеристикаси.

1-турга оид масала:

Берилган: I, в, h, m, n;

Щисоблаш талаб этилади: J, Q-?

Масалани ечиш тартиби:

  1. каналнинг кындаланг кесими юзаси щисобланади:
  1. каналнинг намланган периметри щисобланади:
  1. каналнинг гидравлик радиуси щисобланади:

4) гидравлик радиус щамда ызан туби \адир-будурлигига бо\ли= щолда А.Шези коэффициенти щисобланади:

Ушбу коэффициент n ва R нинг =ийматларига бо\ли= щолда махсус жадвалдан щам ани=ланиши мумкин (..-илова).

Ю=оридаги =ийматлар ани=лангач, тезлик ва сув сарфини =уйидаги икки усул билан ани=лаш мумкин

2-турга оид масала:

Берилган: Q, в, h, m, n

Щисоблаш талаб этилади: i, J -?

Масалани ечиш тартиби:

1)  = (в + m × h ) × n, м 2

4) С махсус жадвалдан топилади.

3-турга оид масала:

Берилган: Q, i, m, n, 

Щисоблаш талаб этилади: h, в -?

Масалани ечиш тартиби:

b-каналнинг нисбий кенглиги: b= .

Бу турдаги масалалар уч йыл билан кетма-кет я=инлашиш усули асосида ечилади. Масалани ечиш услуби «Гидравликадан амалий маш\улотлар» (Тошкент Университет, 1993) ы=ув =ылланмасида тыли= ёритилган.

4-турга оид масала:

Берилган: Q, , m, n, в ёки h

Щисоблаш талаб этилади: h ёки в, i -?

Масалани ечиш тартиби:

  1. i=
  2. h =

5-амалий маш\улот

Тупро=-грунт ызанли йирик каналларнинг гидравлик параметрларини щисоблаш

📎📎📎📎📎📎📎📎📎📎